اتحاد « 1 » و حشرات الارض « 2 » ( روزنامه‌ى مصور فكاهى ) از روزنامه‌هاى تركى كه در تبريز انتشار يافته ، از آن جمله از روزنامه‌هاى ملا عمو « 3 » و آناديلى « 4 » نام برده و نكته‌ى بسيار جالبى را تذكر داده كه نمودار دلبستگى باطنى و قلبى هموطنان آذربايجانى ما به زبان ملى يعنى زبان شيرين فارسى است . كسروى مىنويسد : « در تبريز در اين دوره برخى روزنامه‌هايى نيز به تركى بيرون آمد ولى هركدام بيش از چند شماره نپاييد . كسانى مىگفتند چون تبريزيان ترك زبانند اگر روزنامه‌ها به تركى باشد ، بهتر فهمند و آنگاه يكى كه مىخواند ، ديگران نيز گوش دهند . ولى آزمايش وارونه‌ى آن را نشان داد و روزنامه‌هاى تركى پيش نرفت » . كميته‌ى انقلاب ملى اين عنوان را دكتر مهدى ملك‌زاده نويسنده دوره‌ى « تاريخ مشروطيت ايران » و مؤلف كتاب زندگانى « ملك المتكلمين » در كتاب اخير الذكر آورده و ما خلاصه‌ى اين قسمت از نوشته‌هاى ملك‌زاده را در اينجا نقل مىكنيم . محمد على شاه با كمك درباريان و ايادى خود در ميان طبقه‌ى روحانى در برانداختن اساس مشروطه مىكوشيد و دولت تزارى روس از آن دستگاه پشتيبانى مىكرد و از طرفى مجلس شوراى ملى ، هرچند كه مركز رسمى كليه‌ى قواى ملت بود ، ولى چون بسيارى از نمايندگان از اصول مشروطه و انقلاب و اهميت موضوع بىاطلاع و علاوه بر آن عده‌ى زيادى از آنان

--> ( 1 ) - روزنامه‌ى اتحاد نشريه‌ى دو هفتگى انجمن اتحاد تبريز در سال 1326 هجرى انتشار يافت و در سياست ، راديكال و مشروطه‌طلب و داراى رويه معتدل بود . روزنامه‌هاى ديگرى به نام اتحاد در تهران و يزد نيز در اين دوره منتشر مىشده است . ( 2 ) - مؤسس و ناشر روزنامه‌ى مصور و فكارى حشرات الارض حاجى ميرزا آقا بلورى بود و روزنامه‌ى را به سبك روزنامه ملا نصر الدين قفقاز انتشار مىداده و بعد زير عنوان « ناله ملت » به وسيله‌ى ميرزا آقا منتشر شده است . حشرات الارض بار اول فقط يك شماره در تاريخ 14 صفر 1326 قمرى انتشار يافته و توقيف شده است . ( 3 ) - ملا عمو كه ادوارد براون آن را « آى عمو » در كتاب خود آورده ، نشريه‌ى مرتجعين تبريز و مخالفين مشروطه بوده و به زبان تركى منتشر مىشده است . ( 4 ) - ( آناديلى در تركى به معنى زبان مادرى است ) روزنامه‌ى مستقلى نبوده و به عنوان بخشى از روزنامه‌ى عدالت منتشر شده و همانطور كه كسورى اشاره كرده ، به زودى از ميان رفته است .